فصلنامه غرب آسیا

فصلنامه غرب آسیا

تحول اقتصاد سیاسی عربستان سعودی در زمان محمد بن سلمان

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مطالعات منطقه ای خاورمیانه، گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران. ایران.
2 دانشیار گروه روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
10.22034/wasj.2026.549295.1108
چکیده
دوران محمد بن سلمان در تاریخ معاصر عربستان سعودی، با تحولات چشمگیر سیاسی و اقتصادی همراه بوده است. تمرکزگرایی در ساختار قدرت، اتخاذ سیاست‌های تهاجمی در عرصه منطقه‌ای و بین‌المللی و اجرای اصلاحات داخلی، ویژگی‌های ممتاز این دوره محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف آزمون میزان تداوم یا تحول الگوی کلاسیک دولت رانتیر در عربستان سعودی طی دوره اصلاحات محمد بن سلمان (۲۰۱۷-۲۰۲۴) انجام شده است. تحولات عربستان، هم در سطح داخلی (روابط نهادهای مذهبی، خاندان سلطنتی و جامعه) و هم در روابط خارجی عربستان تأثیرات عمیقی برجای گذاشته است. از سوی دیگر، سیاست‌های اقتصادی مبتنی بر کاهش وابستگی به نفت و جذب سرمایه‌گذاری خارجی، بازتعریف جایگاه عربستان در اقتصاد جهانی را هدف گرفته است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است که اصلاحات اقتصادی و سیاسی محمد بن سلمان چگونه ساختار اقتصاد سیاسی عربستان سعودی را در کوتاه‌مدت (۲۰۱۷-۲۰۲۴) و بلندمدت تحت تأثیر قرار داده است؟ این تحقیق با بهره‌گیری از نظریه دولت رانتیر و با روشی توصیفی - تحلیلی، با گرداوری و تحلیل داده‌های اقتصادی، بررسی اسناد،گزارش‌های معتبر بین‌المللی و منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته پژوهش مبتنی بر این امر است که تجربه عربستان در این دوره را می توان ذیل مفهوم رانتیسم اصلاح شده تحلیل کرد که در آن نمایش مدرنیزاسیون، همزمان با حفظ و تقویت هسته سخت اقتدار رانتیر پیش می‌رود. موفقیت بلندمدت این مدل در گرو حل تناقض ذاتی بین الزامات توسعه اقتصادی پایدار و ساختار سیاسی متمرکز و غیرپاسخگوست. اگرچه سیاست‌های تنوع‌بخشی اقتصادی در کوتاه‌مدت، موجب افزایش سرمایه‌گذاری خارجی و رونق بخش خصوصی شده است، با این حال، در بلندمدت، تمرکز قدرت سیاسی و تنش‌های منطقه‌ای ثبات این اصلاحات را تهدید می‌کند. به رغم دستاوردهای کوتاه‌مدت، موفقیت بلندمدت اصلاحات بن سلمان نیازمند تعدیل ساختار سیاسی، کاهش تنش‌های خارجی و تقویت نهادهای اقتصادی مستقل است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Transformation of Saudi Arabia's Political Economy during Mohammed bin Salman's Era

نویسندگان English

zeynab bahmani gilavandani 1
alireza koohkan 2
1 PhD student, Middle East Regional Studies, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of International Relations, Allameh Tabatabaei University, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
چکیده English

The era of Mohammed bin Salman (MbS) has witnessed remarkable political and economic transformations in Saudi Arabia's contemporary history. Centralization of power structures, aggressive regional and international policies, and domestic reforms have been hallmarks of this period. These developments have profoundly impacted both domestic affairs (relations among religious institutions, the royal family, and society) and Saudi Arabia's foreign relations. Concurrently, economic policies aimed at reducing oil dependence and attracting foreign investment have sought to redefine the Kingdom's position in the global economy.
This study examines how MbS's economic and political reforms have shaped Saudi Arabia's political economy in both the short-term (2017-2024) and long-term. Utilizing the Rentier State Theory framework and a mixed-methods approach (statistical analysis of economic data and review of international reports), the research reveals that economic diversification policies have boosted foreign investment and private sector growth in the short term. However, long-term stability of these reforms is threatened by political power concentration and regional tensions.
While short-term achievements are evident, the enduring success of MbS's reforms requires structural political adjustments, reduced external tensions, and strengthened independent economic institutions. The study demonstrates through Rentier State Theory that persistent reliance on oil revenues remains a fundamental challenge for Saudi Arabia's political economy, despite diversification efforts.

کلیدواژه‌ها English

Political Economy
Rentier State
Saudi Arabia
Mohammed bin Salman
Oil

  • تاریخ دریافت 03 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 29 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 03 اسفند 1404
  • تاریخ اولین انتشار 03 اسفند 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1404